Od 25 lipca do 8 sierpnia 2026 roku Amsterdam po raz pierwszy będzie gospodarzem WorldPride, międzynarodowego spotkania światowego ruchu Pride. Wydarzenie zbiega się z dwiema rocznicami: 25-leciem równości małżeńskiej w Niderlandach i 30-leciem pierwszej Canal Parade. Podczas gdy wydarzenia Pride na świecie często wyrastały z marszów protestacyjnych na rzecz równych praw i przeciw dyskryminacji, Amsterdam wypracował własną, rozpoznawalną formę: paradę na wodzie.
Za kolorowymi łodziami, pełnymi kanałami i świąteczną atmosferą kryje się historia walki, widoczności i zmian. W okresie poprzedzającym WorldPride Amsterdam OUTtv w trzech częściach przygląda się historii, kontekstowi i znaczeniu tego wydarzenia. Pierwsza część pokazuje rozwój Amsterdam Pride - od politycznej widoczności na ulicach po paradę na kanałach.
Po zamieszkach w Stonewall w Nowym Jorku w 1969 roku marsze Pride na całym świecie przekształciły się w demonstracje na rzecz równych praw i widoczności oraz przeciwko dyskryminacji. W Holandii już od lat działał aktywny ruch na rzecz praw osób homoseksualnych. Organizacje takie jak założona w 1946 roku COC od dziesięcioleci zabiegały o prawną i społeczną akceptację osób queer. W latach 70. i 80. odbywały się również liczne demonstracje, manifestacje i obchody Roze Zaterdag.
Ważnym momentem był pierwszy ogólnokrajowy marsz Pride, który odbył się w Amsterdamie w 1977 roku. Od 1500 do 2000 osób przeszło przez miasto na Leidseplein, protestując przeciwko Anicie Bryant, amerykańskiej działaczce występującej przeciw prawom osób homoseksualnych. Demonstracja symbolizowała czasy, w których o widoczność upominano się dosłownie na ulicach: publicznie, politycznie i z jasnym przesłaniem, że zmiana jest konieczna.
Kiedy w 1996 roku powstało Pride Amsterdam, organizatorzy wybrali formułę odmienną od tradycyjnego marszu protestacyjnego. Inicjatywa wyszła od Gay Business Amsterdam, sieci przedsiębiorców związanych z gejowską gastronomią i życiem nocnym. Dostrzegli oni możliwość zaprezentowania Amsterdamu na arenie międzynarodowej jako miasta, w którym osoby queer są mile widziane i mogą swobodnie być sobą.
Nie oznaczało to jednak zerwania z wcześniejszym ruchem emancypacyjnym. Wydarzenie mogło powstać właśnie dzięki wieloletniej pracy aktywistów i organizacji walczących o większą wolność i równość. Jednocześnie pomysłodawcy chcieli stworzyć wydarzenie o własnym charakterze: przestrzeń spotkania, dumy i wspólnego świętowania.
Wybór padł na miejsce nierozerwalnie związane z Amsterdamem — jego kanały. Zamiast marszu ulicami pojawił się pomysł parady na wodzie. „Dość szybko pomyśleliśmy o wodzie i łodziach. Wyglądało to zabawnie i inaczej. To był sukces” — wspominał po latach współzałożyciel Siep de Haan.
Pierwsze łodzie były więc czymś znacznie więcej niż świątecznym dodatkiem. Dosłownie wprowadziły społeczność queer do serca miasta. Przez długi czas widoczność oznaczała, że dana społeczność musiała upominać się o swoje miejsce na ulicach. Canal Parade umożliwiła tysiącom osób wspólną obecność w miejscu, które stało się jednym z symboli Amsterdamu.
Działo się to w okresie, kiedy publiczna widoczność osób queer nadal regularnie spotykała się ze sprzeciwem. EuroPride 1994 pokazało siłę obrazu tysięcy osób queer wspólnie wypełniających ulice Amsterdamu, ale również ujawniło, że taka widoczność nie była powszechnie akceptowana. Kolorowa parada i pełne energii świętowanie podważały istniejące przekonania o tym, które tożsamości, formy miłości i sposoby ekspresji mają prawo być obecne w przestrzeni publicznej. Te duże wydarzenia Pride stanowiły również ważne przygotowanie do Gay Games w 1998 roku, podczas których Amsterdam chciał zaprezentować się światu jako inkluzywne i gościnne miasto dla osób queer ze wszystkich stron świata.
W kolejnych latach Pride Amsterdam nadal się rozwijało. Inicjatywa wywodząca się z amsterdamskiego życia nocnego przekształciła się w wydarzenie coraz wyraźniej łączące świętowanie z zaangażowaniem społecznym. Kanały przestały być wyłącznie miejscem muzyki, flag i zabawy. Stały się również przestrzenią rozmów o dyskryminacji, prawach osób trans, międzynarodowych prawach człowieka oraz sytuacji społeczności queer na całym świecie.
Kiedy w 2026 roku WorldPride po raz pierwszy zawita do Amsterdamu, odbędzie się w mieście o wyjątkowej historii Pride — historii, w której protest i świętowanie nie są przeciwieństwami, lecz dwoma sposobami przekazywania tego samego przesłania: osoby queer mają prawo być widoczne, zasługują na własną przestrzeń i są częścią społeczeństwa.
To, co zaczęło się jako nowy pomysł na paradę na wodzie, stało się międzynarodowym symbolem queerowej widoczności, wspólnoty i solidarności.
